Nhà bếp là nơi diễn ra hầu hết các hoạt động sơ chế, nấu nướng và bảo quản thực phẩm mỗi ngày. Tuy nhiên, vì đã quá quen thuộc với công việc nội trợ, nhiều người hình thành những thói quen tưởng như bình thường nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ mất vệ sinh, gây hư hỏng thiết bị hoặc thậm chí dẫn đến cháy nổ.
Không phải mọi sai lầm trong nhà bếp đều gây hậu quả ngay lập tức. Một số vấn đề chỉ tích tụ theo thời gian, chẳng hạn như vi khuẩn lây nhiễm chéo giữa thực phẩm sống và chín, dầu mỡ bám lâu ngày hoặc thực phẩm bảo quản không đúng cách. Vì vậy, chủ động nhận diện và thay đổi những thói quen này sẽ giúp căn bếp sạch sẽ, an toàn và thuận tiện hơn.
1. Để thức ăn đang nấu mà không có người trông coi
Đây là một trong những thói quen cần đặc biệt tránh, nhất là khi sử dụng bếp gas hoặc các thiết bị sinh nhiệt.
Chỉ cần rời khỏi bếp trong vài phút, nước có thể trào ra làm tắt lửa, dầu mỡ có thể quá nhiệt hoặc thức ăn bị cháy. Với bếp gas, nếu ngọn lửa tắt nhưng van gas vẫn mở, khí gas có thể tiếp tục thoát ra ngoài và tạo thành tình huống nguy hiểm.
Khi cần rời khỏi khu vực bếp, tốt nhất nên tắt thiết bị trước. Trong lúc chiên rán hoặc nấu các món cần nhiệt độ cao, càng không nên bỏ mặc nồi chảo đang hoạt động.
Ngoài ra, nên đặt cán chảo quay vào phía trong thay vì hướng ra mép bàn bếp. Cách bố trí này giúp hạn chế va quệt làm đổ nồi chảo hoặc khiến trẻ nhỏ vô tình kéo đổ dụng cụ đang nóng.
2. Đặt khăn, giấy và đồ dễ cháy sát bếp
Khăn lau, khăn bắc nồi, giấy ăn, túi nilon, hộp nhựa, dầu ăn hoặc các vật liệu dễ bắt lửa không nên để ngay cạnh nguồn nhiệt.
Khi nấu ăn, nhiệt từ bếp có thể làm những vật này nóng lên hoặc bắt lửa nếu đặt quá gần. Đặc biệt, trong quá trình chiên xào, dầu mỡ bắn ra ngoài cũng có thể làm tăng nguy cơ cháy.
Nên tạo một khoảng trống quanh khu vực nấu và chỉ để những dụng cụ thực sự cần thiết ở gần bếp. Các vật dễ cháy nên được cất ở vị trí riêng, cách xa nguồn nhiệt.
3. Không vệ sinh bếp và khu vực nấu ăn thường xuyên
Dầu mỡ, vụn thức ăn và nước sốt bám trên mặt bếp không chỉ khiến căn bếp mất vệ sinh mà còn có thể ảnh hưởng đến thiết bị.
Các mảng dầu mỡ tích tụ lâu ngày có thể khó làm sạch hơn, đồng thời tạo điều kiện để bụi bẩn bám vào. Đối với bếp gas, thức ăn hoặc dầu mỡ bám quanh đầu đốt có thể ảnh hưởng đến khả năng cháy và làm thiết bị hoạt động không ổn định.
Sau mỗi lần nấu nên lau sạch những vết bẩn mới phát sinh. Định kỳ cần vệ sinh kỹ hơn các khu vực như mặt bếp, kiềng, đầu đốt, tay cầm, tường phía sau bếp và máy hút mùi.
4. Sử dụng chung thớt và dao cho thực phẩm sống, chín
Một chiếc thớt có thể tiếp xúc với thịt sống, cá, gia cầm rồi sau đó được dùng ngay để thái thực phẩm đã nấu chín. Nếu không rửa sạch và khử vệ sinh đúng cách, vi khuẩn từ thực phẩm sống có thể truyền sang thực phẩm ăn ngay.
Đây là một dạng nhiễm khuẩn chéo rất dễ xảy ra trong bếp gia đình.
Tốt nhất nên sử dụng thớt riêng cho thực phẩm sống và thực phẩm đã chế biến. Nếu chỉ có một chiếc thớt, cần rửa thật kỹ bằng nước rửa phù hợp sau khi sơ chế thực phẩm sống trước khi chuyển sang công đoạn khác.
Dao, kéo nhà bếp và các dụng cụ tiếp xúc với thực phẩm cũng cần được vệ sinh tương tự.
5. Rửa thịt sống dưới vòi nước vì nghĩ rằng sẽ sạch hơn
Nhiều người có thói quen rửa thịt hoặc gia cầm sống dưới vòi nước trước khi chế biến. Tuy nhiên, nước chảy mạnh có thể làm các giọt nước chứa vi sinh vật bắn ra bồn rửa, mặt bàn, dụng cụ và những khu vực xung quanh.
Điều này vô tình làm tăng khả năng lây nhiễm chéo.
Thay vì cố gắng rửa thịt sống để loại bỏ vi khuẩn, nên chú trọng bảo quản đúng cách và nấu thực phẩm đến mức chín an toàn. Khu vực, dụng cụ đã tiếp xúc với thịt sống cũng cần được vệ sinh ngay sau khi sử dụng.
6. Rã đông thịt ở nhiệt độ phòng quá lâu
Đặt thịt đông lạnh trên bàn bếp trong nhiều giờ là cách rã đông không nên duy trì.
Khi thực phẩm ở bên ngoài quá lâu, phần bề mặt có thể nhanh chóng tăng nhiệt trong khi bên trong vẫn còn đông lạnh. Đây là điều kiện thuận lợi để vi sinh vật phát triển.
Có thể chuyển thực phẩm từ ngăn đông xuống ngăn mát tủ lạnh để rã đông từ từ hoặc sử dụng phương pháp rã đông phù hợp theo hướng dẫn của thiết bị và loại thực phẩm.
Không nên để thịt sống trên bàn bếp qua đêm chỉ vì muốn sáng hôm sau tiện chế biến.
7. Để thức ăn chín ở ngoài quá lâu
Thức ăn sau khi nấu không nên để ở nhiệt độ phòng trong thời gian kéo dài, đặc biệt là những món có thịt, cá, trứng, sữa hoặc nhiều nước.
Khi để ngoài quá lâu, vi khuẩn có thể sinh sôi dù món ăn chưa có dấu hiệu bất thường về mùi hoặc màu sắc. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào việc ngửi hoặc nhìn thức ăn để quyết định có an toàn hay không.
Sau bữa ăn, nên xử lý phần thức ăn thừa sớm và bảo quản lạnh đúng cách. Với những món cần giữ nóng, nên duy trì nhiệt độ phù hợp thay vì để nguội tự nhiên trong nhiều giờ.
8. Cho thức ăn nóng vào hộp nhựa không phù hợp
Không phải loại hộp nhựa nào cũng thích hợp để đựng thực phẩm nóng hoặc sử dụng trong lò vi sóng.
Nhiệt độ cao có thể làm một số loại nhựa không phù hợp bị biến dạng hoặc làm tăng nguy cơ các chất từ vật liệu thôi nhiễm vào thực phẩm.
Nên kiểm tra ký hiệu và hướng dẫn sử dụng của hộp trước khi đựng thức ăn nóng, hâm nóng hoặc cho vào lò vi sóng. Với thực phẩm rất nóng, có thể ưu tiên dụng cụ bằng thủy tinh hoặc vật liệu được nhà sản xuất xác nhận phù hợp.
9. Bảo quản thịt sống ở vị trí phía trên thực phẩm ăn liền
Cách sắp xếp thực phẩm trong tủ lạnh cũng ảnh hưởng đến vệ sinh.
Nếu thịt, cá hoặc gia cầm sống được đặt phía trên thức ăn đã nấu chín, nước từ thực phẩm sống có thể nhỏ xuống những món bên dưới. Nếu món ăn bên dưới đã sẵn sàng để sử dụng, nguy cơ nhiễm khuẩn chéo sẽ tăng lên.
Nên đặt thực phẩm sống ở vị trí thấp hơn và đựng trong hộp hoặc túi kín để hạn chế rò rỉ. Thực phẩm đã nấu chín và những món có thể ăn ngay nên được bảo quản riêng biệt.
10. Để tủ lạnh quá đầy
Tủ lạnh không nên được chất kín đến mức không còn khoảng trống cho không khí lưu thông.
Khi thực phẩm được xếp quá chặt, hơi lạnh có thể phân bổ không đồng đều. Một số khu vực có thể không đạt mức nhiệt cần thiết, từ đó ảnh hưởng đến khả năng bảo quản thực phẩm.
Nên phân chia thực phẩm theo nhóm, sử dụng hộp kín và tránh che kín các cửa gió bên trong tủ lạnh. Đồng thời, kiểm tra định kỳ những thực phẩm đã để lâu để loại bỏ sản phẩm hỏng hoặc quá hạn.
11. Để thực phẩm và dụng cụ bẩn lâu trong bồn rửa
Bồn rửa là khu vực thường xuyên tiếp xúc với nước, thực phẩm sống, dầu mỡ và cặn thức ăn. Nếu để chén đĩa bẩn hoặc thức ăn thừa trong bồn quá lâu, khu vực này dễ phát sinh mùi khó chịu và trở thành nơi tích tụ chất bẩn.
Sau khi sơ chế hoặc rửa chén, nên làm sạch bồn rửa, loại bỏ vụn thức ăn và vệ sinh các khu vực thường xuyên tiếp xúc.
Miếng rửa chén cũng cần được thay hoặc làm sạch định kỳ vì đây là vật dụng thường xuyên giữ ẩm và tiếp xúc với nhiều loại chất bẩn.
12. Dùng khăn lau bếp cho quá nhiều mục đích
Một chiếc khăn được dùng để lau tay, lau mặt bàn, lau nước thịt sống rồi tiếp tục lau dụng cụ sạch có thể vô tình đưa vi khuẩn từ khu vực này sang khu vực khác.
Nên phân chia khăn theo mục đích sử dụng hoặc sử dụng khăn giấy dùng một lần trong những tình huống có nguy cơ nhiễm bẩn cao. Khăn vải cần được giặt và làm khô thường xuyên.
Đặc biệt, không nên sử dụng một chiếc khăn ẩm đã để lâu cho nhiều khu vực khác nhau trong bếp.
13. Để dầu mỡ tích tụ trong máy hút mùi và khu vực nấu
Máy hút mùi có tác dụng hỗ trợ loại bỏ khói, mùi và một phần hơi dầu trong quá trình nấu. Tuy nhiên, dầu mỡ có thể tích tụ ở lưới lọc và các bộ phận bên trong nếu không vệ sinh định kỳ.
Việc làm sạch bộ lọc và bề mặt máy theo hướng dẫn của nhà sản xuất vừa giúp thiết bị hoạt động hiệu quả hơn vừa hạn chế tình trạng dầu mỡ tích tụ lâu ngày.
Khu vực quanh bếp, đặc biệt là tường và mặt dưới tủ bếp, cũng nên được vệ sinh thường xuyên.
14. Không kiểm tra dây dẫn và van khi sử dụng bếp gas
Với bếp gas, dây dẫn, van và các điểm nối cần được kiểm tra định kỳ. Dây đã cũ, nứt, gập hoặc bị tác động bởi chuột có thể làm tăng nguy cơ rò rỉ.
Bình gas cần được đặt thẳng đứng, ở vị trí thông thoáng và tránh nguồn nhiệt trực tiếp. Không nên đặt bình trong một khoang kín hoàn toàn.
Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường như mùi gas, dây dẫn hư hỏng hoặc nghi ngờ rò rỉ, cần ngừng sử dụng và xử lý theo hướng dẫn an toàn thay vì tiếp tục bật bếp.
15. Không khóa van gas sau khi nấu
Đây là thói quen đặc biệt cần loại bỏ đối với gia đình sử dụng bếp gas.
Sau khi hoàn thành việc nấu nướng, nên khóa van bình gas theo đúng quy trình rồi kiểm tra để bảo đảm bếp đã tắt. Việc này giúp hạn chế nguy cơ gas tiếp tục thoát ra nếu xảy ra sự cố ở dây dẫn hoặc điểm kết nối.
Nếu ngửi thấy mùi gas, tuyệt đối không bật hoặc tắt công tắc điện, không sử dụng bật lửa hay tạo bất kỳ nguồn phát tia lửa nào trong khu vực đó. Cần đưa mọi người ra khỏi khu vực nguy hiểm và liên hệ đơn vị chuyên môn hoặc lực lượng cứu hỏa khi cần thiết.
16. Đặt bình gas trong hộc tủ kín để căn bếp đẹp hơn
Việc giấu bình gas vào một khoang kín có thể giúp căn bếp gọn mắt nhưng lại không phải lựa chọn an toàn.
Nếu xảy ra rò rỉ, khí gas có thể tích tụ trong không gian kín. Khi gặp nguồn gây cháy, nguy cơ sự cố sẽ nghiêm trọng hơn.
Bình gas nên được đặt ở nơi phù hợp, thông thoáng và theo đúng yêu cầu lắp đặt của thiết bị.
17. Vừa nấu ăn vừa sử dụng các thiết bị điện không cần thiết
Không nên để quá nhiều thiết bị điện hoạt động trong khu vực bếp nếu không thực sự cần thiết. Dây điện, ổ cắm và phích cắm cũng cần được kiểm tra thường xuyên.
Đặc biệt, không nên để dây điện tiếp xúc với nước, đặt sát bề mặt nóng hoặc để dây bị kéo căng và gập nhiều lần.
Khu vực gần bồn rửa cần được giữ khô ráo và các thiết bị điện phải được sử dụng đúng hướng dẫn.
18. Sử dụng nồi, chảo không phù hợp với bếp
Nồi hoặc chảo quá lớn, quá nhỏ hoặc đặt không đúng vị trí có thể khiến nhiệt phân bố không đều và làm giảm hiệu quả nấu.
Với bếp gas, đáy nồi nên phù hợp với kích thước kiềng và vùng lửa. Không nên để ngọn lửa lan quá xa đáy nồi vì vừa gây lãng phí nhiên liệu vừa làm nóng các bộ phận xung quanh.
Đối với bếp điện hoặc bếp từ, cần chọn dụng cụ nấu tương thích với loại bếp.
19. Dùng dụng cụ nấu đã xuống cấp
Nồi chảo bị cong đáy, cán lỏng, lớp phủ bong tróc hoặc dụng cụ bị hư hỏng nên được kiểm tra và thay thế khi cần.
Không nên tiếp tục sử dụng một chiếc chảo có tay cầm lỏng lẻo hoặc nồi bị biến dạng nếu điều đó làm tăng nguy cơ đổ thức ăn nóng.
Các dụng cụ nhà bếp cũng cần được vệ sinh đúng phương pháp để tránh làm hư lớp phủ hoặc bề mặt vật liệu.
20. Cất đồ ăn trong hộp nhưng không ghi ngày bảo quản
Một số món ăn có thể được bảo quản trong tủ lạnh nhưng không phải vì vậy mà có thể để vô thời hạn.
Khi cho thức ăn thừa vào hộp, nên ghi ngày bảo quản nếu có khả năng sử dụng trong nhiều ngày. Cách này giúp dễ kiểm soát thực phẩm nào nên dùng trước và hạn chế việc quên mất những món đã để quá lâu.
Nên áp dụng nguyên tắc sử dụng thực phẩm cũ trước, thực phẩm mới sau và thường xuyên kiểm tra tủ lạnh.
Một số nguyên tắc giúp căn bếp an toàn và sạch sẽ hơn
Thay vì chỉ ghi nhớ từng lỗi riêng lẻ, bạn có thể xây dựng một số nguyên tắc đơn giản:
- Giữ sạch: rửa tay, dụng cụ, mặt bếp và khu vực sơ chế thường xuyên.
- Tách biệt: phân chia thực phẩm sống và chín, đặc biệt là dao, thớt và hộp đựng.
- Nấu chín: xử lý nhiệt phù hợp đối với thịt, cá, trứng và các thực phẩm có nguy cơ nhiễm khuẩn.
- Bảo quản đúng: không để thực phẩm dễ hỏng ở nhiệt độ phòng quá lâu và sắp xếp thực phẩm sống riêng với đồ ăn đã chế biến.
- Giữ an toàn khi nấu: luôn chú ý đến bếp, đặc biệt trong lúc chiên rán hoặc sử dụng nhiệt cao.
- Kiểm tra thiết bị: thường xuyên quan sát dây điện, phích cắm, dây gas, van, đầu đốt và các bộ phận có dấu hiệu xuống cấp.
- Giữ khoảng cách với nguồn nhiệt: không để giấy, khăn, nhựa và các vật dễ cháy ngay cạnh bếp.
- Vệ sinh định kỳ: làm sạch bếp, máy hút mùi, bồn rửa, tủ lạnh và các dụng cụ thường xuyên tiếp xúc với thực phẩm.
- Không chủ quan với mùi gas: khi nghi ngờ rò rỉ, không tạo tia lửa và nhanh chóng thực hiện các biện pháp xử lý an toàn.
- Tạo thói quen kiểm tra trước khi rời nhà: bảo đảm bếp đã tắt, thiết bị không cần thiết đã được ngắt và các nguồn nhiệt không còn hoạt động.
Kết luận
Một căn bếp an toàn không nhất thiết phải có quá nhiều thiết bị hiện đại. Điều quan trọng hơn là người sử dụng hình thành những thói quen đúng trong từng công đoạn, từ sơ chế thực phẩm, nấu nướng, vệ sinh cho đến bảo quản.
Những việc nhỏ như rửa tay trước khi chế biến, tách riêng thực phẩm sống và chín, không bỏ mặc bếp đang hoạt động, vệ sinh dụng cụ thường xuyên hay kiểm tra dây gas định kỳ đều có thể góp phần giảm đáng kể những rủi ro không đáng có.
Đặc biệt, với các thiết bị sử dụng nhiệt hoặc khí gas, không nên đánh đổi an toàn để lấy sự tiện lợi. Chỉ cần duy trì quy trình sử dụng và kiểm tra đúng cách, căn bếp sẽ trở thành không gian nấu nướng sạch sẽ, thuận tiện và an toàn hơn cho cả gia đình.